Modem QoS Ayarları ile Hız Yönetimi

Modem ve Ekran - derlenmiş rehber

Bir evde aynı anda dört kişi internete bağlıysa ve akşam saat dokuzda video görüşmeniz donuyorsa sorun genellikle "hız" değildir. 100 Mbit'lik bir hattın 100 Mbit'i hâlâ oradadır; kaybolan şey sıra hakkıdır. Modemin çıkış kuyruğu dolduğunda paketler beklemeye alınır, gecikme (latency) 20 ms'den 300 ms'ye tırmanır ve gerçek zamanlı uygulamalar ilk zarar görenler olur. Bu tabloya bufferbloat deniyor ve çözümü daha fazla bant genişliği satın almak değil, var olanı sıraya sokmaktır. İşte qos modem ayarı tam bu noktada devreye girer.

Sorunun Ölçülebilir Tanımı

QoS'a dokunmadan önce elinizde bir referans olması gerekir, aksi halde yaptığınız değişikliğin işe yaradığını nereden bileceksiniz? Üç veriyi kaydedin:

Boştaki ping: Ağda kimse yokken modeminize ve bir dış sunucuya ping değerleri.
Yük altındaki ping: Büyük bir indirme sürerken aynı ölçüm. Aradaki fark 100 ms'nin üzerindeyse ciddi kuyruk şişmesi var.
Gerçek hat kapasitesi: Kablolu bağlantıyla ölçülmüş indirme ve özellikle yükleme hızı. Yükleme kapasitesi QoS'ta en kritik sayıdır, çünkü ADSL/VDSL hatlarda 5-10 Mbit gibi dar bir kanaldır ve kolayca tıkanır.

Ölçümü mutlaka Ethernet üzerinden yapın; kablosuz bağlantı kendi gecikmesini ekleyerek sonucu bulanıklaştırır. Kablo tarafında emin değilseniz ethernet bağlantısı kurulum rehberindeki kategori ve uzunluk notları işinize yarar. Ayrıca ölçüm sırasında modemin uzun süredir açık ve sıcak olduğunu unutmayın; aşırı ısınan bir cihazın throughput'u düşer, bu da QoS'a yanlış veri girmenize yol açar.

QoS Yöntemlerinin Karşılaştırması

Modem arayüzlerinde "QoS" adı altında birbirinden çok farklı üç dört mekanizma satılıyor. Hangisinin ne yaptığını bilmeden açmak, çoğu zaman hızınızı düşürüp hiçbir gecikme kazancı sağlamaz.

Yöntem	Nasıl çalışır	Gecikme kazancı	Hız kaybı	Kimin için
WMM (WiFi Multimedia)	Kablosuz havada sesli/görüntülü trafiği önceliklendirir	Sadece WiFi tarafında, orta	Yok	Herkes; kapalıysa açılmalı
Cihaz bazlı öncelik	MAC/IP'ye göre sıralama yapar	Yüksek, ama sadece seçilen cihaz için	Düşük	Tek bir oyun konsolu ya da iş bilgisayarı olan ev
Uygulama/port bazlı öncelik	Port ve DSCP etiketlerine göre sınıflandırır	Değişken; şifreli trafikte düşer	Düşük	Sabit port kullanan VoIP, kamera, RDP
Bant genişliği limiti (rate limit)	Cihaz başına üst sınır koyar	Dolaylı, sınırlı	Bilinçli, tanımladığınız kadar	Bir cihaz hattı tamamen kapatıyorsa
SQM / akıllı kuyruk (fq_codel, CAKE)	Kuyruğu aktif yönetir, akışları eşitler	Çok yüksek; yük altı ping neredeyse boştaki kadar	%5-15 (kasıtlı tavan)	Bufferbloat şikâyeti olan herkes

Tablodaki en önemli satır sondaki. SQM, "kime öncelik vereyim" sorusunu sormak yerine kuyruğun hiç dolmamasını sağlar; böylece öncelik listesi yapmaya çoğu zaman gerek kalmaz. Karşılığında hattınızın son yüzde onunu feda edersiniz. 100 Mbit'te 90 Mbit'e inip pingin 250 ms yerine 25 ms kalması, çoğu senaryoda net kazançtır. Buna karşılık yalnızca büyük dosya indiren, gecikmeye duyarsız bir kullanıcı için bu değiş tokuş anlamsızdır.

Adım Adım Uygulama

Modem arayüzüne girip QoS bölümünü bulun. Marka fark etmeksizin "QoS", "Trafik Yöneticisi" veya "Bandwidth Control" adlarını arayın.
Varsa SQM/akıllı kuyruk modunu seçin. Yoksa cihaz bazlı önceliklendirmeye geçin.
İndirme ve yükleme değerlerini ölçülen gerçek hızın %85-90'ı olarak girin. Örneğin ölçüm 48/9 Mbit ise 42/8 yazın. Reklamdaki paket hızını değil, ölçtüğünüz değeri kullanın.
Öncelik listesi yapıyorsanız sıralamayı şöyle kurun: sesli/görüntülü görüşme ve oyun → gezinme ve mesajlaşma → video akışı → dosya indirme ve yedekleme. Video akışının önceliğini düşürmek sizi şaşırtabilir ama akış servisleri tampon kullanır, iki saniyelik gecikmeyi hissetmezsiniz.
WMM'yi açık bırakın, kapatan "hız artırma" tavsiyelerine uymayın.
Kaydedin ve modemi düzgün biçimde yeniden başlatın; kablo çekip takmak yerine arayüzdeki yeniden başlatma seçeneği tercih edilir.
Aynı testleri tekrarlayın. Yük altındaki ping artışı 30 ms'nin altına indiyse ay